تحقیق موضوع علل پیدایش مذاهب اسلام

لینک دانلود خرید پایین توضیحات

دسته بندی : وورد

نوع :  .doc ( قابل ویرایش اماده پرینت )

تعداد : 30 صفحه

---

 قسمتی متن : 

علل پیدایش مذاهب اسلام

اگر مسلمانان زمان پیامبر گرامى صلى الله علیه اله سلم وحدت خاصى برخوردار بودند، عظمت مقام رسالت مرجعیت مسلم او براى پیروانش، مانع بروز دوگانگى بود، ولى پس درگذشت او، شکاف عجیبى میان انان پدید امد، وحدت ایثار، جاى خود جدال نزاع کلامى، احیانا نبردهاى خونین، انهم سر عقائد، داد.

مهمترین مساله مورد، بررسى علل پیدایش اختلافها پى‏ریزى مذاهب که کتابهاى مربوط تاریخ عقائد، پیرامون کمتر گفتگو شده حق ادا نشده است. انجا که تاریخ نگارى میان مسلمانان صورت نقلى بود، کمتر تحلیل تاریخ مى‏پرداختند. بالطبع، چنین روشى بحثهاى مربوط ملل نحل که یک نوع تاریخ نگارى ـ تاریخ عقائد ـ است، سایه افکند جداى نقل حوادث، کمتر تحلیل پرداختند. نتیجه، فلسفه همه اختلاف، بعد رسول خدا بین امت اسلامى روشن نشد.

پس درگذشت پیامبر (ص)، براى گروهى مسلمانان، مسائل کلامى، مطرح نبود انان، جز جهاد نشر اسلام جهان، چیزى نمى‏اندیشیدند، مسائل مربوط توحید شناخت صفات خدا مانند ان، انچه کتاب سنت فرا گرفته بودند، پا فراتر نمى‏نهادند. زیرا انان اسلام دو امتیاز شناخته بودند:

1 ـ عقائدى واضح روشن،

2 ـ تکالیفى سهل وظایفى اسان.

اسلام، دو امتیاز، شبه جزیره سپس سائر نقاط، اسلامى گسترش یافت. اگر مشکلى پیش مى‏امد کتاب خدا سنت پیامبر (ص) مراجعه مى‏کردند. شیعیان که سخن عترت قرین قران مى‏دانستند، مشکلات فکرى انان میان مى‏گذاشتند. براى گروه وارسته عاشق جهاد ایثار، پیرو عترت، ایات زیر، زمینه‏هاى گوناگون، الهام بخش عقیده ساز بود.

الف: اثبات صانع

1 ـ (افى الله شک فاطر السماوات الارض) (سوره ابراهیم / 10)

«ایا وجود خدا شک تردیدى هست، حالى که افریننده اسمانها زمین است؟» .

2 ـ (ام خلقوا من غیر شى‏ء ام الخالقون) (سوره طور / 35) .

«ایا انان هیچ افریده شده‏اند خود افریننده خود هستند؟» . (مساله توحید نفى دوگانگى خلقت) .

3 ـ (لو کان فیهما الهه الا الله لفسدتا) (سوره انبیاء / 22) .

«اگر میان اسمانها زمین خداى دیگرى بود، نظام گیتى بهم مى‏ریخت» .

ب: شناخت صفات خدا

4 ـ (هو الله الذى لا اله الا هو عالم الغیب الشهاده هو الرحمن الرحیم* هو الله الذى لا اله الا هو الملک القدوس السلام المومن المهیمن العزیز الجبار المتکبر سبحان الله عما یشرکون* هو الله الخالق البارى المصور له الاسماء الحسنى یسبح له ما فى السموات الارض هو العزیز الحکیم). (سوره حشر / 22 ـ 24) .

«او خدایى که جز او خدایى نیست. اگاه درون برون رحمان رحیم، اوست. حاکم، مالک، منزه عیب، سلامت بخش، ایمن ساز، مراقب، قدرتمند، پیروز، شایسته بزرگى. او منزه انچه براى او شریک قرار مى‏دهند. او خداى افریننده صورتگر است، براى او نامهاى نیک. انچه اسمانها زمین است، او تسبیح مى‏گوید. او عزیز حکیم» .

ج: تنزیه خدا تشبیه خلق

5 ـ (لیس کمثله شى‏ء هو السمیع البصیر) (سوره شورى / 11) .

«براى او مثل مانندى نیست او شنوا بینا» .

د: گسترش عظمت الهى

6 ـ (و ما قدروا الله حق قدره) (سوره انعام / 91) .

«خدا انچنانکه شایسته او است، نشناخته‏اند» .

همچنین، دیگر مسائل مربوط مبدا معاد، ایات قران، مرجع مصدر انان بود. البته مطلب نه معنى که همه افراد گروه مسلمانان مفاهیم عالى ایات اگاه بودند، بلکه مقصود که متفکران گروه طریق تدبیر ایات، حس کنجکاوى خود قانع کرده، بعدى ابعاد ایات درک مى‏نمودند.

در برابر، گروهى فرصت طلب گرداورى مال ثروت کسب قدرت سلطه، اشتغال جسته نوع مسائل غافل بودند برابر دو گروه (1 ـ ایثارگر جهادگر 2 ـ دنیا طلبان ثروت اندوزان)، دسته سومى بودند که مسائل عقیدتى مى‏اندیشیدند تفکر ان، کار رسمى شغل مهم انان بود.

این حالت عمومى مسلمانان بود، فکر جهاد نبرد بودند مسائل عقیدتى انچه قران احیانا سنت اموخته بودند، اکتفا مى‏ورزیدند، فکر مال مقام زر زور بودند که نوع مسائل براى انان مطرح نبود، تنها گروه سومى، فارغ دیگر مسائل، امور عقیدتى عنایت بیشترى مبذول داشتند.

سرانجام، گروه عقیدتى سایه یک رشته عوامل، پدید اورنده اختلاف دو دستگى شدند. عوامل طور مطلق عبارتست از:

1 ـ تعصبهاى کور قبیله‏اى گرایش‏هاى حزبى،

2 ـ بدفهمى کج اندیشى تفسیر حقایق دینى،

3 ـ منع تدوین حدیث پیامبر (ص) نشر ان،

4 ـ ازادى احبار رهبان نشر اساطیر عهدین،

5 ـ برخورد مسلمانان ملتهاى متمدن که براى خود کلام مستقل عقائد دیگرى داشتند.

6 ـ اجتهاد برابر نص

اینک ما هر یک عوامل صورت فشرده مطرح مى‏کنیم:

عامل نخست:

تعصبهاى کور قبیله‏اى گرایش‏هاى حزبى

نخستین اختلاف میان مسلمانان، پس درگذشت پیامبر گرامى (ص) مساله خلافت تعیین جانشین بود. کسانى که مساله خلافت یک مقام تنصیصى مى‏اندیشیدند، تکیه احادیث پیامبر (ص) (1) خلافت امام على (ع) مى‏دانستند. منطق گروه، هرگز تعصبات قبیله‏اى مطرح نبود عقیده، سخنان رسول گرامى، برخاسته بود. ولى منطق مخالفان على علیه السلام سقیفه، چه انصار چه مهاجر، محورهاى دیگرى دور مى‏زد که قدر مشترک گرایشهاى قبیله‏اى تعصبات حزبى باطن، خودخواهى تشکیل مى‏داد. ما، جا، نخست منطق انصار، سپس مهاجر را، که مدعى اولویت مساله امامت خلافت بودند، منعکس مى‏سازیم، روشن گردد که هر دو گروه، معیار عصر جاهلیت مطرح مى‏کردند مى‏خواستند طریق، صاحب مقام منصب گردند، حالى که شایسته هر دو گروه که ـ فرض انتخابى بودن مقام امامت ـ فرد گروهى انتخاب کنند که دیگر موازین اسلام منطبق باشد . زیرا مساله تقوى پرهیزکارى، قدرت اراده، داشتن بینش صحیح، اطلاع اصول فروع، چیزى نبود که گزینش خلیفه، دست فراموشى سپرده شود، ولى متاسفانه، هیچ یک دو گروه معیارها تکیه نکردند، بلکه هر کدام، خدمات قبیله خود نسبت صاحب رسالت مطرح ساختند.

منطق جبهه انصار

رئیس حزب انصار، سعد بن عباده که خود تشکیل دهنده انجمن، سقیفه بنى ساعده گروه انصار سزاوار خلافت، مى‏دانست، مورد چنین استدلال مى‏کند:

«اى گروه انصار شما بیش دیگران ایین اسلام گرویدید، جهت براى شما فضیلتى که براى دیگران نیست. پیامبر اسلام متجاوز ده سال قوم خود خداپرستى مبارزه شرک بت پرستى دعوت کرد، جز جمعیت بسیار کمى انان کسى او ایمان نیاورد، همان افراد کم، قادر دفاع پیامبر گسترش ایین او نبودند، حتى اگر حادثه‏اى ناگوار متوجه خود انان مى‏شد، توان دفاع خود نداشتند. هنگامى که سعادت متوجه شما خدا پیامبر او ایمان اوردید، دفاع پیامبر یاران او عهده گرفتید، براى گسترش اسلام مبارزه دشمنان، جهاد کردید تمام دوره‏ها، سنگینى کار دوش شما بود، روى زمین شمشیرهاى شما رنگین کرد عرب پرتو قدرت شما گردن نهاد. انجا که رسول خدا دنیا رفت حالى که همه شما راضى بود... بنابراین، هرچه زودتر زمام کار دست بگیرید که جز شما کسى لیاقت کار ندارد» .

در پایان سخن، بدون اینکه نامى خود ببرد، رو انان کرد گفت:

«برخیزید، زمان امور خودتان دست بگیرید، یعنى زمامدارى رهبرى من مطرح نیست زمامدار واقعى، خود شما هستید من مجرى نظرات شما هستم اگر غیر من، دیگرى براى اینکار لائق شایسته دیدید، او انتخاب نمایید» (1) .اکنون باید دید که چنین سخنرانى جامع پر تحرک، چگونه سعد، صحنه سیاست انتخاب، طرد دیگرى جاى او انتخاب گردید، شناسایى عوامل طرد پیروزى فردى که جز پنج نفر، اجتماع طرفدار نداشت، مقام ارزیابى، بسیار حائز اهمیت است.

سخنرانى ابوبکر طرفدارى مهاجرین

وقتى سخنان «سعد» پایان رسید، پس گفتگویى، ابوبکر، اینگونه سخن گفتن پرداخت :

«خداوند، محمد براى پیامبرى سوى مردم اعزام کرد، او بپرستند شریک انبازى براى او قرار ندهند، حالیکه براى عرب ترک ایین شرک سنگین گران بود.

گروهى مهاجران، تصدیق ایمان یارى او لحظات سخت، دیگران سبقت گرفتند، کمى جمعیت نهراسیدند؛ انان نخستین کسانى بودند که او ایمان اوردند خدا عبادت کردند، انان خویشاوندان پیامبر هستند زمامدارى خلافت، دیگران شایسته‏تر مى‏باشند» .

سپس وى براى ایجاد اختلاف بین «خزرج» «اوس» تجدید خاطرات تلخ دیرینه انان پرداخت چنین ادامه داد:

«فضیلت موقعیت سوابق شما (انصار) اسلام، براى همه روشن است. کافى که پیامبر شما براى دین خود کمک یار اتخاذ کرد، بیشتر یاران همسران پیامبر خاندان شما است. اگر گروه سابقین هجرت بگذریم، هیچ کس مقام موقعیت شما نمى‏رسد، بنابراین، چه بهتر، ریاست خلافت گروه سابق هجرت دست بگیرند، وزارت مشاوره شما واگذار کنند انان هیچ کارى بدون تصویب شما انجام ندهند» . (1)

هر گاه خلافت زمامدارى قبیله، خزرج دست بگیرند، اوسیان ان‏ها کمتر نیستند، اگر اوسیان گردن سوى او دراز کنند، خزرجیان ان‏ها دست برندارند.

گذشته این، میان دو قبیله خونهایى ریخته افرادى کشته شده زخمهایى غیر قابل جبران پدید امده که هرگز فراموش شدنى نیست، هر گاه یک نفر شما، خود براى خلافت اماده کند انتخاب گردد، بسان که خود میان «فک شیر» افکنده سرانجام میان دو فک مهاجر انصار خرد مى‏شود» . (2)

وى سخنان خود، گذشته اینکه خواست هر دو گروه خود راضى سازد قلوب همه دست اورد، کوشش کرد که طور غیر مستقیم اتش اختلاف دامن زند وحدت کلمه نظر انصار بین ببرد برابر تز نامعقول انان، که مى‏گفتند اجتماع مسلمانان باید صورت دو رئیسى اداره شود، یک تز نسبتا معقول که همان تقسیم «خلافت» «وزارت» «معاونت» ، میان مهاجر انصار باشد، اختیار انان گذارد.

سخنان حباب بن منذر

در میان «حباب بن منذر» که نسبت دیگران مرد مصمم‏ترى بود، برخاست انصار براى قبضه کردن امر خلافت تحریک کرد. وى گفت: «مردم، برخیزید زمام خلافت دست بگیرید، مخالفان شما سرزمین شما زیر سایه شما زندگى مى‏کنند، عزت ثروت کثرت افراد شما هرگز جرات ندارند که شما مخالفت کنند، راى راى شما است... اگر مهاجر اصرار دارند که امیر انان باشد، چه بهتر، امیرى مهاجر امیرى انصار برگزیده گردد» .

سخنرانى عمر